کرامت دانش‌آموزان در مدرسه: پژوهشی داده‌بنیاد در واکاوی موقعیت‌های چالش‌برانگیز و راه‌های برون‌رفت


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 -

2 دانشیار قلسفه تعلیم و تربیت ، گروه فلسفه و مبانی تعلیم و تربیت ، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی مهم‌ترین موقعیت‌ها و عواملی انجام شد که کرامت دانش‌آموزان را در فضای مدرسه به چالش می‌کشند. این موقعیت‌ها و عوامل از نگاه معلمان بیان شده و در نهایت برای تحلیل و رفع آنها از رویکرد اسلامی عمل استفاده شده است.
این مطالعه با رویکرد کیفی و در دوفاز انجام شده است. در فاز نخست با بهره‌گیری از نظریه داده‌بنیاد، دیدگاه‌های ده معلم از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته جمع‌آوری شد. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها پس از رسیدن به اشباع نظری با استفاده از کدگذاری موضوعی تحلیل شد و موقعیت‌های کرامت زدا در مدرسه شناسایی شد. سپس در فاز دوم، موقعیت‌های شناسایی‌شده با بهره‌گیری از روش تحلیلی-استنتاجی و در چارچوب نظریه اسلامی عمل تحلیل و راه‌های برون رفت از آنها بیان شد.
از دیدگاه معلمان، 7 دسته اصلی به عنوان موقعیت‌های تهدیدکننده کرامت دانش‌آموزان شناسایی شد: تنبیه نادرست، قوانین نامناسب، تذکر نابه‌جا، مقایسه ناعادلانه، تمسخر، بی‌توجهی به تفاوت‌های نسلی و شخصیتی و فضاهای پیرامون ارزشیابی.
واکاوی این چالش‌ها نشان می‌دهد که محور مشترک اغلب آنها، نادیده‌گرفتن عاملیت و کرامت دانش‌آموز است. راهکارهای مستخرج از نظریه اسلامی عمل، بر پایه دو اصل پاسداری از عاملیت دانش‌آموز و تقویت کرامت وی استوار است. راهکارهای پیشنهادی شامل به‌کارگیری تغافل تشکیکی به جای برخورد فوری، طراحی تنبیه‌های تنبه بخش به جای تنبیه‌های تحقیرآمیز، تدوین قوانین منعطف و شفاف، اجتناب از مقایسه و تمسخر و بازتعریف فضای ارزشیابی و عادلانه است. این راهکارها می‌توانند محیط مدرسه را از یک فضای بالقوه تهدیدکننده کرامت، به بستری برای رشد دانش‌آموزان تبدیل کنند

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Student Dignity in Schools: A Grounded Theory Study of Challenging Situations and Strategies for Overcoming Them

نویسندگان English

mohammad shayan jaafari 1
narges sajjadieh 2
1 -
2 Associate Professor of Philosophy of Education, Department of Philosophy and Foundations of Education, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

This study aims to identify the key situations and factors that challenge students' dignity within the school environment, as perceived by teachers, and to analyze and address these challenges through the lens of the Islamic theory of action. Employing a qualitative approach, the research was conducted in two phases. In the first phase, utilizing grounded theory, semi‑structured interviews were conducted with ten teachers until theoretical saturation was reached. The interview data were analyzed through thematic coding, leading to the identification of dignity‑threatening situations in schools. In the second phase, these identified situations were examined using an analytical‑inferential method within the framework of the Islamic theory of action, and potential solutions were proposed.

From the teachers' perspectives, seven main categories of dignity‑threatening situations were identified: improper punishment, inappropriate rules, untimely reprimands, unfair comparisons, mockery, neglect of generational and personality differences, and assessment‑related contexts. The analysis reveals that the common thread underlying most of these challenges is the disregard for students' agency and inherent dignity. The solutions derived from the Islamic theory of action are grounded in two fundamental principles: safeguarding student agency and reinforcing their dignity. Proposed strategies include employing graded forbearance (taghāful tashkīkī) instead of immediate confrontation, designing admonitory rather than humiliating punishments, formulating flexible and transparent rules, avoiding comparisons and mockery, and redefining assessment environments to ensure fairness. These measures have the potential to transform the school from a space that potentially undermines dignity into a nurturing context for student development.

کلیدواژه‌ها English

  • Student Dignity
  • Islamic Theory of Action
  • School
  • Dignity-Undermining Situations